Ай сайын Қазақстаннан 50 мың тоннаға дейін жанар-жағармай заңсыз сыртқа шығарылады. Бұл туралы LS Энергетика министрлігінің есебі.
Министрліктің мәліметінше, ашық түсті мұнай өнімдеріне баға шегін белгілеу бірқатар келеңсіз факторларды тудырады.
Соның ішінде көлденең ағындар мен сұр экспорт айына 10 мыңнан 50 мың тоннаға дейін ауытқиды. Бұл Қазақстан Республикасы мен көршілес елдердегі тарифтердің айырмашылығына байланысты.
АИ-92 айырмашылығы 36-166% құрайды. Егер Қазақстанда литрі 205 теңге болса, Ресейде – 280 теңге, Қырғызстанда – 417 теңге, Өзбекстанда – 547 теңге.
Дизельдік отынмен қамтамасыз етудегі айырмашылық 66%-ға дейін жетеді. Қазақстанда жанар-жағармайдың бұл түрі 295 теңге/литр, Ресейде 345 теңге, Қырғызстанда 384 теңге, Өзбекстанда 489 теңгеден сатылуда.
Министрлік айтып отырған тағы бір мәселе – қара алтынды өндіру мен өңдеуді кеңейту жобаларына қаржы тапшылығы. Пайда көздерінің жоқтығынан инвестициялық капиталдың кетуі де байқалады.
«Бағаның шектері геологиялық барлау мүмкіндіктері азайғандықтан, жалпы салалық пайданы шектейді. Қаржы ресурстары жоқ компаниялар барлау жұмыстарын қысқартады. Бұл жаңа кеніштердің ашылуының баяулауына және шикізат ресурстарының азаюына әкеледі. келешекте жанар-жағармай өндіру үшін», — деп түсіндірді Энергетика министрлігі.
Осыған байланысты мүдделі мемлекеттік органдар бағалар мен тарифтерді қалыптастыру еркіндігін шектейтін құқықтық нормалардың шекті санын кезең-кезеңімен алып тастау бойынша жұмыс жүргізуде. Ерекшелік — монополиялық нарық.
Бастама аясында бірінші кезекте халықтың әлеуметтік осал топтарын қолдау тетігі әзірленуде.
Сонымен бірге, ЕАЭО келісіміне сәйкес мұнай, мұнай өнімдері мен газдың ортақ нарығы қалыптасуда. Оның іске қосылуы 2027 жылға шегерілді.
Сонымен қатар, мұнай өнімдерінің өндірісін ұлғайту үшін осы саланы 2025-2040 жылдарға дейін дамыту тұжырымдамасының жобасы әзірленді.
Бұған дейін Энергетика министрі Алмасадам Сәтқалиев 2032 жылға қарай ашық түсті мұнай өнімдерін өндіру 19 миллион тоннаға, оның ішінде автокөлік бензині – 8,2 миллион тоннаға, авиациялық отын – 1,5 миллион тоннаға, дизельдік отын – 9,3 миллион тоннаға дейін өсетінін хабарлаған болатын. Битум өндірісі 2,5 миллион тоннаға дейін артады. Бұл жағдайда импортты тоқтатып, артық жанар-жағармай, өндіріс көлемінің кемінде 10 пайызын экспорттауды қолға алу.